Page 57 - Demo

Tre filozof%u00ebt. Piktur%u00eb e Xhorxhones (1505-1509, Muzeu i Vjen%u00ebs)%u201cVenecia, qyteti i mrekulluesh%u00ebm i Rilindjes.%u201dPiktur%u00eb e Vitorio Karpa%u00e7os12Humanizmi si ve%u00e7ori e RilindjesRilindja %u00ebsht%u00eb nj%u00eb l%u00ebvizje kulturore evropiane q%u00eb z%u00eb fill n%u00eb fund t%u00eb mesjet%u00ebs e vijon deri n%u00eb fillim t%u00eb epok%u00ebs moderne (gjysma e shek. XV deri n%u00eb gjysm%u00ebn e shek. XVI). N%u00eb k%u00ebt%u00eb koh%u00eb dol%u00ebn n%u00eb drit%u00eb humanizmi dhe njohja e re e bot%u00ebs, rifilloi studimi i let%u00ebrsis%u00eb dhe i kultur%u00ebs antike greke (Homeri, Platoni etj.) e romake (Ciceroni, Virgjili etj.). Humanizmi ishte nj%u00eb m%u00ebnyr%u00eb t%u00eb menduari dhe t%u00eb vepruari q%u00eb bazohej mbi vler%u00ebn dhe dinjitetin njer%u00ebzor, n%u00eb vend t%u00eb besimit fetar. Humanist%u00ebt besonin se po ringjallnin lavdin%u00eb e epok%u00ebs antike, duke i shpallur shkrimtar%u00ebt e antikitetit si heronj t%u00eb vlefsh%u00ebm edhe p%u00ebr koh%u00ebn e tyre. Megjith%u00ebse humanist%u00ebt e pranonin krishterimin dhe kultur%u00ebn klerikale, kjo rrym%u00eb mendimi q%u00ebndroi si nj%u00eb rrug%u00eb e mundshme e dijes dhe e kultur%u00ebs. Qytet-shtetet e Gadishullit ItalianQytet-shtetet kan%u00eb qen%u00eb nj%u00ebsi politike t%u00eb Gadishullit Italian. N%u00eb shekullin XIV, s%u00eb paku 23 qytetet n%u00eb pjes%u00ebt veriore dhe qendrore t%u00eb gadishullit, kishin nj%u00eb popullsi prej m%u00eb shum%u00eb se 20 000 banor%u00ebsh. Pik%u00ebrisht n%u00eb k%u00ebto qytetshtete do t%u00eb lindte edhe Rilindja italiane, si filles%u00eb e Rilindjes evropiane. Qytet-shtetet fituan pavar%u00ebsin%u00eb dhe lul%u00ebzuan fal%u00eb tregtis%u00eb mes Lindjes dhe Per%u00ebndimit, t%u00eb favorizuara nga pozicioni gjeografik i Gadishullit Italian. E Drejta Romake, nj%u00eb trash%u00ebgimi e r%u00ebnd%u00ebsishme e Perandoris%u00eb Romake, pas rizbulimit t%u00eb saj n%u00eb shekujt XII dhe XIII, mund%u00ebsoi nj%u00eb kuad%u00ebr ligjor p%u00ebr rend e ligj, si dhe zhvillimin e jet%u00ebs politike brenda k%u00ebtyre qytet-shteteve. Nj%u00eb tjet%u00ebr faktor q%u00eb ndikoi pozitivisht n%u00eb zhvillimin e k%u00ebtyre nj%u00ebsive ishte sistemi rrugor, edhe ai pjes%u00ebrisht i trash%u00ebguar nga Perandoria Romake. Zhvillimi i bankave gjat%u00eb fillimit t%u00eb shekullit XIV ndihmoi financimin e tregtis%u00eb s%u00eb brendshme dhe asaj nd%u00ebrkomb%u00ebtare. P%u00ebrparimi ekonomik nxiti ndjenjat e identitetit komunitar dhe krenarin%u00eb p%u00ebr p%u00ebrkat%u00ebsin%u00eb n%u00eb bashk%u00ebsi qytetare kaq t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsishme. Shkrimtari i madh i k%u00ebsaj kohe, Nikolo Makiaveli (Niccol%u00f2%u00a0Machiavelli) shkruante p%u00ebr Firencen: %u201cUn%u00eb e dua qytetin tim t%u00eb lindjes m%u00eb shum%u00eb se shpirtin tim%u201d. Nga viti 1330 deri m%u00eb 1530, qytet-shtetet e Gadishullit Italian u kthyen n%u00eb qendra intelektuale dhe artistike t%u00eb Evrop%u00ebs: u rizbuluan tekstet klasike, u rigjall%u00ebruan idet%u00eb, arkitektura, arti dhe vlerat e Greqis%u00eb dhe Rom%u00ebs Antike. Gjat%u00eb shekullit XV, shum%u00eb skulptor%u00eb dhe piktor%u00eb g%u00ebzuan mbrojtjen e familjeve 3.1 Humanizmi dhe RilindjaStatuja e heroit biblik, Davidit, e krijuar nga Mikelanxhelo (Michelangelo Buonarroti), %u00ebsht%u00eb nj%u00eb prej veprave m%u00eb t%u00eb mir%u00ebnjohura t%u00eb Rilindjes italiane. N%u00eb k%u00ebt%u00eb statuj%u00eb, dora e djatht%u00eb %u00ebsht%u00eb me p%u00ebrmasa m%u00eb t%u00eb gjera krahasuar me trupin, sepse n%u00eb mesjet%u00eb konsiderohej q%u00eb Davidi kishte %u201cmanu fortis%u201d, duar t%u00eb forta.Grimc%u00eb historike55